Harpy Anıtı

Pers generali Harpagos, MÖ 540 yılında Likya topraklarını ele geçirerek bölgeyi Ahameniş İmparatorluğu sınırlarına kattı. Bu fethin ardından Ksanthos kentinde önde gelen yöneticiler için anıtsal dikme mezarlar inşa edilmeye başlandı. Harpy Anıtı, kentin akropol alanında yaklaşık MÖ 480 ile MÖ 470 yılları arasında, Erken Klasik Dönem'de dikildi. Araştırmacılar yapının Pers egemenliği altındaki Ksanthos yöneticisi Kybernis adına yapılmış olabileceğini değerlendirir. Mezarın yüksek bir taş kaide üzerinde ve tek penceresiz odayla tasarlanması, dönemin Zerdüştlük defin anlayışına uygun nitelikler taşıdığını düşündürür.

Anıtın mermer panellerindeki kabartmalar, Likya sanatının Yunan Arkaik üslubuyla harmanlanmış özgün bir örneğini sunar. Oymalarda Pers sarayındaki kabul sahnelerini anımsatan kompozisyonlar dikkati çekerken, figürlerin tam dudaklı ve iri gözlü yüz hatları tipik Likya özelliklerini yansıtır. Kabartmalarda tahtta oturan figürlere çeşitli hediyeler sunan kişiler ve köşelerde çocuk boyutundaki figürleri taşıyan insan başlı kuş gövdeli yaratıklar betimlenmiştir. Bu figürlerin ölülerin ruhunu taşıyan Sirenler olabileceği ya da kabartmaların öbür dünyadaki yargı sahnelerini temsil ettiği ileri sürülür.

Geç antik çağda ve Doğu Roma döneminde piskoposluk merkezi olan Ksanthos kenti, zamanla eski görkemini yitirdi. Harpy Anıtı'nın üst kısmındaki mezar odası da işlevini kaybederek erken Hristiyanlık devrinde bir münzevi tarafından barınak olarak kullanıldı. Sütun tepesinde yaşamayı seçen Simeon Stylites'in takipçisi olduğu düşünülen bu kişi, kabartmaların arka kısımlarına dinî resimler ve monogramlar bıraktı.

İngiliz araştırmacı Charles Fellows, 1838 yılında Ksanthos harabelerini ziyaret ederek mezarı inceledi ve Likya kültürünü Avrupa'ya duyurdu. Osmanlı makamlarından alınan izinle British Museum adına yürütülen çalışmalar kapsamında 1841 ve 1842 yıllarında anıtın kabartmaları yerinden çıkarıldı. Yaklaşık 20 ton ağırlığında olduğu tahmin edilen yekpare kapak taşının kaldırılmasıyla sökülen mermer levhalar, HMS Beacon gemisiyle İngiltere'ye nakledildi. Günümüzde özgün kabartmalar British Museum'da korunurken, Ksanthos'taki anıtın üzerine alçı kopyaları yerleştirilmiştir.